Πρόγραμμα μετάβασης 2015 - 16

Στις 17 Δεκεμβρίου 2015, τα νήπια του 5ου Νηπιαγωγείου Κιλκίς και οι μαθητές της Ε' τάξης του 2ου Δημοτικού σχολείου συναντήθηκαν στη Δημοτική Βιβλιοθήκη του Κιλκίς με σκοπό να γνωριστούν μεταξύ τους και μέσω της παρακολούθησης εκπαιδευτικού προγράμματος, που ετοίμασαν οι εκπαιδευτικοί και ο Διευθυντής του Δημοτικού κος Ταλαμπίρης Κωνσταντίνος, να γνωριστούν μεταξύ τους και να γίνουν φίλοι. Η δράση έγινε παρουσία της Σχολικής Συμβούλου Δημοτικής Εκπαίδευσης κας Αρβανίτη. Μετά το τέλος των κοινών δράσεων και αφού επιστρέψαμε στο νηπιαγωγείο μας, τα νήπια ζωγράφισαν τις εντυπώσεις τους και μίλησαν για το πώς ένιωσαν.

Ήθη και έθιμα των Φώτων από όλη την Ελλάδα (3ο μέρος)

Την παραμονή των Θεοφανείων κανένας δεν έβγαινε έξω από το σπίτι του. Ήταν μέρα που κάθε νοικοκυρά καθάριζε όλο το σπιτικό της,ζύμωνε και έφτιαχνε διάφορα γλυκίσματα και προπάντων κουλούρια.

Το βράδυ έπρεπε όλα τα μέλη της οικογένειας να λουστούν για να είναι καθαρά για τη επομένη. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έθιμα ήταν το μνημόσυνο των νεκρών. Πριν το βραδινό τραπέζι, σε ένα μεγάλο ταψί γεμάτο σιτάρι όλα τα μέλη της οικογένειας άναβαν κεριά «για τ’ αποθαμέντς», για πεθαμένους συγγενείς και φίλους, αναφέροντας το όνομα του καθενός ξεχωριστά. Μάλιστα, για να τιμούν οι νεότεροι το έθιμο, τους μάθαιναν τους στίχους: «Τα Φώτα θέλω το κερί μ” και Των Ψυχών κοκκία (κόλυβα) και την Μεγάλ” Παρασκευήν έναν μαντήλιν δάκρυα». Το τραπέζι παρέμενε όλο το βράδυ στρωμένο, για να «τρώγνε οι αποθαμέν», όπως έλεγαν, ενώ στο κέντρο του τοποθετούσαν μία φέτα ψωμί με τέσσερα κεριά αναμμένα σε σχήμα σταυρού. Παρόμοιο έθιμο συναντάται και στην Κρήτη, όπου οι νοικοκυρές έφτιαχναν «παλικάρια» ή «φωτοκόλλυβα». Πρόκειται για φαγητό φτιαγμένο από πολλά είδη σπόρων και οσπρίων, όπως κουκιά, ρεβίθια, φασόλια, φακή, καλαμπόκι, σιτάρι. Από αυτό το φαγητό οι χωρικοί έδιναν και στα ζώα τους, αλλά το σκόρπιζαν κιόλας σε διάφορα μέρη του σπιτιού.

Το βράδυ το δείπνο είναι νηστίσιμο, όπως και την παραμονή των Χριστουγέννων. Σύμφωνα με την παράδοση, κάθονται όλοι γύρω από το τραπέζι και ο πατέρας της οικογένειας θυμιατίζει για να φύγουν από το σπίτι τα δαιμόνια, ενώ ο νεότερος λέει την προσευχή πριν ξεκινήσουν το φαγητό.

Ανήμερα των Φώτων, μετά την λειτουργία των Μεγάλων Ωρών, τελείται ο καθαγιασμός των υδάτων και η ρίψη του Τίμιου Σταυρού. Ο ιερέας ρίχνει το σταυρό μέσα στο νερό -σήμερα ο σταυρός είναι δεμένος πάνω σε σκοινί για να μη χαθεί-, και πιστοί βουτούν για να πιάσουν τον σταυρό, θεωρώντας ύψιστη τιμή, ευλογία και τύχη για όποιον τον βρει και τον πιάσει τον σταυρό. Σχεδόν σε όλα τα μέρη της Ελλάδος κατά τον καθαγιασμό των υδάτων αφήνουν ελεύθερα να πετάξουν τρία λευκά περιστέρια. Τα περιστέρια αυτά συμβολίζουν την Αγία Τριάδα, κατά την φανέρωση του Αγίου Πνευματος -εν είδη περιστεράς- όταν ο Ιησούς βαφτιζόταν στον Ιορδάνη Ποταμό.

Ένα όμορφο έθιμο που στις μέρες μας έχει εξαλειφθεί είναι το «πλύσιμο των εικόνων». Οι πιστοί μετά την ρίψη του σταυρού έπαιρναν τις εικόνες που είχαν στο σπίτι τους και τις έπλεναν στη θάλασσα, στα ποτάμια ή στις λίμνες, διότι το νερό θεωρείται αγιασμένο.
Σε κάποια νησιά, όπως τη Λέσβο, την ώρα που πέφτουν στη θάλασσα οι βουτηχτάδες για να πιάσουν τον Σταυρό οι γυναίκες παίρνουν με μια νεροκολοκύθα νερό από 40… κύματα. Έπειτα με βαμβάκι που βουτούν σ΄ αυτό καθαρίζουν τα εικονίσματα – χωρίς να μιλούν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας – και στη συνέχεια ρίχνουν το νερό σε μέρος «που δεν πατιέται».Την ημέρα των Θεοφανίων, οι νοικοκυρές στο σπίτι φτιάχνουν ψωμί το οποίο ονομάζουν «φωτίτσα». Παλιότερα στη Θράκη μετά τον αγιασμό μοίραζαν στην εκκλησία ένα κομμάτι ψητό κρέας και μια κουλούρα ψωμί, το οποίο ονόμαζαν κολύριο. Κάποιο από αυτά είχε μέσα έναν ασημένιο σταυρό. Αυτός που θα έβρισκε τον σταυρό ονομαζόταν «νουνός» και θα προσέφερε το βόδι για τα κολύρια της επόμενης χρονιάς. Το «γιάλα – γιάλα» αναβιώνει στην Ερμιόνη της Αργολίδας πάνω από 50 χρόνια. Ανάλογα έθιμα επιβιώνουν και σε πολλά ψαροχώρια της περιοχής, όπως στο Πόρτο Χέλι και την Κοιλάδα. Τα ξημερώματα των Φώτων, τα αγόρια που πρόκειται τη νέα χρονιά να παρουσιαστούν στο στρατό, συγκεντρώνονται, γευματίζουν όλοι μαζί και έπειτα γυρνούν σε όλα τα σπίτια της περιοχής από σοκάκι σε σοκάκι, φορώντας παραδοσιακές ναυτικές φορεσιές και τραγουδώντας το «γιάλα – γιάλα».Στην Λευκάδα, ανήμερα των Φώτων τηρείται το έθιμο «των πορτοκαλιών». Οι πιστοί βουτούν στη θάλασσα τα πορτοκάλια που κρατούν στα χέρια τους και τα οποία είναι δεμένα μεταξύ τους με σπάγκο. Έπειτα τα παίρνουν στο σπίτι τους για ευλογία και αφήνουν ένα από αυτά για ένα ολόκληρο χρόνο στα εικονίσματα του σπιτιού. Πριν την τελετή της κατάδυσης του Τιμίου Σταυρού, ρίχνουν στη θάλασσα τα παλιά πορτοκάλια. Ένα έθιμο που διατηρείται ακόμη και σήμερα είναι οι προβλέψεις για τον καιρό. Πιστεύεται ότι, τα Φώτα, βαπτίζονται οι άνεμοι: Αν φυσάει αέρας, «απός αγιαστούν τα νερά ημερεύει» και «αν είν’ τα Φώτα φωτερά θα ’ναι η Λαμπρή με τα νερά». Από τον καιρό των Φώτων προμάντευαν για τη σοδειά: «Χαρά στα Φώτα τα στεγνά και τις Λαμπρές βρεμένες, θα φαν οι χήρες τα ορφανά κι οι κακοπαντρεμένες». Επίσης, κάτι που λέγεται ακόμη σε κάποια χωριά: «αγιασμός, φωτισμός, Φώτα και καλός καιρός». Η ημέρα των Θεοφανίων αποτελεί ορόσημο και για τους ναυτικούς: «του Σταυρού κι αρμένιζε (6 Ιανουαρίου), του Σταυρού και δέσε (14 Σεπτεμβρίου)».

Ήθη και έθιμα των Φώτων από όλη την Ελλάδα (2ο μέρος)

Το Χριστόξυλο

Τα έθιμα των Χριστουγέννων στις αγροτικές περιοχές ήταν κάποτε άρρηκτα συνδεδεμένα με τις καθημερινές ασχολίες της υπαίθρου. Σε πολλά μέρη η Χριστουγεννιάτικη Φωτιά, η φωτιά δηλαδή που έκαιγε στο τζάκι την ημέρα των Χριστουγέννων, είχε λατρευτική χροιά. Το βράδυ των Χριστουγέννων το τζάκι έπρεπε οπωσδήποτε να καίει για δύο λόγους: για να ζεσταίνει το νεογέννητο Χριστό αλλά και για να διώχνει τους ενοχλητικούς καλικάντζαρους.

Για το λόγο αυτό, οι χωρικοί φυλούσαν για τη νύχτα εκείνη το πιο μεγάλο και καλό κούτσουρο, το Χριστόξυλο, που το μετέφεραν στο τζάκι την παραμονή των Χριστουγέννων και το έραιναν με αμύγδαλα και καρύδια. Σε ορισμένα μέρη αφού άναβαν το Χριστόξυλο, σταύρωναν τη φωτιά τρεις φορές ρίχνοντας πάνω της κόκκινο κρασί.

Σε άλλα μέρη της υπαίθρου, οι χωρικοί έφερναν μέσα στο σπίτι το υνί από το αλέτρι και το ακουμπούσαν πλάι στη Χριστουγεννιάτικη Φωτιά. Στη συνέχεια, έβαζαν πάνω στο υνί κάρβουνα και λιβάνι και, κρατώντας το στα χέρια, γύριζαν και θυμιάτιζαν όλο το σπίτι και το στάβλο.

Σημαντικό ήταν, επίσης, και ποιος θα ερχόταν πρώτος σε επαφή με την ιερή αυτή φωτιά. Έτσι, διάλεγαν ένα παιδί της οικογένειας που θεωρούσαν τυχερό και του έδιναν ένα μακρύ ραβδί για να ανακατέψει τη φωτιά. Την ώρα που την ανακάτευε έλεγε και μία ευχή που αντιπροσώπευε πάντα την ελπίδα των αγροτών: "Πουλιά, κατσίκια, αρνιά, γρόσια".

Στη συνέχεια μαζεύεται η στάχτη από την φωτιά που έκαιγε στο τζάκι το Δωδεκαήμερο, η φωτιά δηλαδή που ξεκίνησε με το Χριστόξυλο. Η παράδοση υπαγορεύει η στάχτη αυτή να σκορπιστεί γύρω από το σπίτι, στους εξωτερικούς χώρους, στους στάβλους, ακόμη και στα χωράφια, διότι η στάχτη διώχνει το κακό

Καθώς οι αγρότες πίστευαν πως οι ιδιότητες του Χριστόξυλου είχαν περάσει στα υπολείμματα του ξύλου και στη στάχτη, τη μάζευαν και την έριχναν τα Θεοφάνεια στα χωράφια.

Ήθη και έθιμα των Φώτων από όλη την Ελλάδα

Σε κάθε μεριά της Ελλάδας, αναβιώνουν, ήθη και έθιμα των Φώτων, μύθοι και παραδόσεις. Οι γηραιότεροι θυμούνται και διηγούνται στους νέους τα κάλαντα, τα ρουγκάτσια, τα μπαμπούγερα κι άλλα πολλά.

ΠΑΡΑΜΟΝΗ

Ο εορτασμός των Φώτων ξεκινά από την παραμονή με τον εκκλησιασμό των Χριστιανών. Στους Ορθόδοξους ιερούς ναούς ψάλλεται η ακολουθία των Μεγάλων Ωρών και στη συνέχεια λαμβάνεται ο Μεγάλος Αγιασμός. Αμέσως μετά, τα παιδιά ξεχύνονται στους δρόμους και ψάλλουν τα κάλαντα των Θεοφανίων. Ο ιερέας κάνει την πρωτάγιαση. Το αγιασμένο νερό του Ιορδάνη ραίνει το κάθε σπιτικό, καθώς ο παπάς με τον βασιλικό πηγαίνει από σπίτι σε σπίτι και ραντίζει τους πιστούς και τους χώρους.

Πανελλήνια Κάλαντα 

Κάλαντα Θεοφανείων Κάσου

Κάλαντα Θεοφανείων Καλύμνου

Κάλαντα Θεοφανείων Κρήτης

Κάλαντα Θεοφανείων Αλεξανδρούπολη

Κάλαντα Θεοφανείων Πόντου

Κάλαντα Θεοφανείων από την Πάτμο

Κάλαντα Θεοφανείων από την Δυτική Πελοπόννησο

Βυζαντινά Κάλαντα Φώτων

Κάλαντα Θεοφανείων Κύπρου

Έλατο

Από πού πήρε το όνομά του; Γιατί το έλατο δακρύζει;

Σύμφωνα με τη μυθολογία, η Ελάτη ήταν μια όμορφη και καλή κόρη. Είχε και δυο δίδυμους αδερφούς, τους Γίγαντες Ώτο και Εφιάλτη, και όλοι τους ήταν παιδιά της Ιφιμέδειας και του Ποσειδώνα. Τα αγόρια δεν έμοιαζαν καθόλου με τα κανονικά παιδιά. Από την πρώτη στιγμή που γεννήθηκαν άρχισαν να μεγαλώνουν  γρήγορα και όταν έκλεισαν τον πρώτο χρόνο ζωής τους είχαν δυο μέτρα ύψος. Κάθε χρόνο μεγάλωναν άλλο τόσο κι όταν έγιναν εννιά χρονών ψήλωσαν τόσο πολύ που το μπόι τους έφτασε πάνω από τα δεκάξι μέτρα. Είχαν σώμα γίγαντα αλλά το μυαλό τους ζύγιζε ίσα με ένα κουκούτσι. Τόσο κουτοί ήταν που θέλησαν να ανέβουν στον ουρανό και να παλέψουν με τον Δία. Για να σκαραφαλώσουν ως τον Όλυμπο άρπαξαν το βουνό που βρισκόταν στο Πήλιο και το έβαλαν πάνω στον Κίσσαβο. Ύστερα πέταξαν τον Κίσσαβο πάνω στον Όλυμπο κι άρχισαν να σκαραφαλώνουν. Τους είδε τότε ο Δίας από ψηλά κι ετοίμασε τους κεραυνούς του. Πρόλαβε όμως η μάνα τους η Ιφιμέδεια και τους έσωσε την τελευταία στιγμή. Κι ενώ η Ελάτη ήταν μια ήσυχη και καλή κοπέλα, ο Ώτος και ο Εφιάλτης όσο μεγάλωναν έγιναν κακοί, εγωιστές και φαντασμένοι. Ο Ώτος μάλιστα έβαλε στο μάτι τη θεά Άρτεμη και ήθελε να την παντρευτεί με το ζόρι. Μια μέρα που την κυνήγησαν οι δυο Γίγαντες, η θεά για να ξεφύγει μεταμορφώθηκε σε ελάφι. Τα αδέρφια προσπάθησαν να χτυπήσουν το ζώο με τα βέλη τους, αλλά αστόχησαν. Αντί για το ελάφι χτύπησαν ο ένας τον άλλον, τραυματίστηκαν βαριά και πέθαναν. Και σαν να μην έφταναν αυτά, η Άρτεμη τους καταδίκασε να βασανίζονται και στον Κάτω Κόσμο που πήγαν. Ήταν δεμένοι σε μια κολόνα  και λογιών λογιών φίδια και ερπετά τυλίγονταν πάνω τους και τους δάγκωναν. Και μια πελώρια κουκουβάγια  καθόταν στην κορφή της κολόνας και τους φύλαγε. Η Ελάτη μετά τα παθήματα των αδερφών της ήταν απαρηγόρητη. Θρηνούσε μέρα νύχτα για τα χαμένα της αδέρφια. Οι Θεοί τη λυπήθηκαν και τη μεταμόρφωσαν σε έλατο. Εκείνη όμως θυμάται ακόμη τον Ώτο και τον Εφιάλτη και συνεχίζει να κλαίει. Τα δάκρυά της μαργαριτάρια από ρετσίνι, τρέχουν και η μυρωδιά τους πλημμυρίζει το δάσος.

(το Μύθο τον βρήκαμε στο Χριστουγεννιάτικο παραμύθι της Λίτσας Ψαραύτη από τις εκδόσεις "Άγκυρα" με τίτλο: Το ελατάκι που δακρύζει)

Φυσικά στολίσαμε και εμείς το δέντρο μας και το τραγουδήσαμε.

Φυσικά γράψαμε και γράμμα στον Αη Βασίλη.

Και γίναμε για λίγο μικρά ξωτικά - βοηθοί του Αη Βασίλη για να τυλίξουμε τα δώρα.

Χριστούγεννα στο νηπιαγωγείο μας

με κατασκευές από απλά υλικά φτιαγμένες από τα ίδια τα παιδιά.

Μικρούς Αη Βασίληδες από ρολά υγείας.

Μικρά ελατάκια από κουκουνάρια που μας έφερε ο μπαμπάς μιας μαθήτριάς μας.

 Τα μέτρησαν, τα έβαψαν.

Και επειδή τα κουκουνάρια ήταν πολλά έφτιαξαν και μικρά ξωτικά.

Τίποτε δε πάει χαμένο ακόμη και οι παλιές μας παιδικές κάλτσες.

Η τάξη μας ένα εργαστήρι ανακάλυψης υλικών και δημιουργικών ιδεών.

Η ώρα πλησιάζει...

Μία εβδομάδα και κάτι και σχεδόν είναι όλα έτοιμα για τη Χριστουγεννιάτικη γιορτούλα μας. Ελάτε όλοι να ενθαρρύνουμε τους μικρούς μας πρωταγωνιστές να βοηθήσουν τον Αη Βασίλη να ετοιμαστεί για τις γιορτές και να μοιράσει δώρα αγάπης και ειρήνης σε όλα τα παιδιά - μικρά και μεγάλα - του κόσμου!