Καλώς τον Ιανουάριο

 το μήνα που οφείλει το όνομά του στο διπρόσωπο Θεό των Ρωμαίων "Ιανό", θεό δίμορφο που παριστάνεται πότε με κλειδιά ή με τριακόσιες ψήφους στο δεξί του χέρι και εξήντα πέντε στο αριστερό, όσες και οι μέρες του χρόνου. Λεγόταν ότι όταν ο θεός κρατούσε κλειδί, άνοιγε με αυτό τις πύλες του καινούργιου χρόνου. Επίσης λέγεται ότι είχε 12 βωμούς όσοι είναι και οι μήνες του χρόνου. Οι δε Ρωμαίοι είχαν τοποθετήσει το άγαλμά του στις πύλες της Ρώμης για να κοιτάζει ο Θεός με το ένα πρόσωπο την έξοδο και με το άλλο πρόσωπο την είσοδο της πόλης. Κοίταζε δηλαδή ταυτόχρονα προς τα πίσω και προς τα μπρος. Αυτό σήμαινε ότι κοίταζε ταυτόχρονα και το παρελθόν και το μέλλον.

Με αφορμή αυτό το μύθο φτιάξαμε και εμείς το Θεό Ιανό με αποτύπωση του σώματος ενός παιδιού σε χαρτί του μέτρου και  με τη βοήθεια δυο άλλων παιδιών φτιάξαμε τα κεφάλια του Ιανού. Τα παιδιά μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν είχαν δει κάποια φωτογραφία του Ιανού. Ψάξαμε στο Google  και κάναμε παρατηρήσεις σχετικά με τις διαφορές που είχε ο δικός μας Ιανός με τις εικόνες που βρήκαμε.

Τα νήπια έκαναν τις παρατηρήσεις τους και συμπλήρωσαν όσα έλειπαν από τον Ιανό της τάξης.

Στη συνέχεια τους ζήτησα να γράψουν τη χρονιά που έφυγε (στα αριστερά) και στην άλλη πλευρά τη χρονιά που ήρθε.
Μετά τους ζήτησα να ζωγραφίσουν κάτι που τους έφερε το 2013 και κάτι που θα ήθελαν να τους φέρει το 2014.

Όλη αυτή η δραστηριότητα είχε σαν αποτέλεσμα να δημιουργηθούν δύο φύλλα εργασίας.

 

Ο Δεκέμβρης,

ο μήνας με τις πιο πολλές γιορτές του χρόνου, όπου να ΄ναι θα μας αποχαιρετήσει. Ήδη άρχισαν τα κρύα και όλοι ψάχνουν θαλπωρή γύρω από το τζάκι, όπως κάποτε. Τότε που χωρίς τηλεόραση, οι άνθρωποι μαζεύονταν γύρω από τη φωτιά και έλεγαν ιστορίες. Μια τέτοια ιστορία ειπώθηκε κάποτε, κάπου, γύρω από ένα τζάκι από κάποια σοφή γιαγιά και σώθηκε μέχρι και σήμερα.

Το παράπονο του Δεκέμβρη

" Μια φορά κι έναν καιρό το στερνοπαίδι του Χρόνου, ο Δεκέμβρης παραπονέθηκε στον πατέρα του πως τον είχε αδικήσει. Μόνο κρύα, μεγάλες νύχτες και παγωνιές του είχε δώσει για προίκα! Τότε ο γερο πατέρας τον φώναξε να καθίσει κοντά του και να απαντάει με μια λέξη σ΄ό,τι τον ρωτάει.
- Μου είπες ότι σου έδωσα το κρύο. Πες μου μια άλλη λέξη που αρχίζει από Κάπα.
- Κάλαντα, κάρτες, κάστανα, κουραμπιέδες, απάντησε ο Δεκέμβρης.
-Σταμάτα, σταμάτα,είπε γελώντας ο γερο Χρόνος, μόνο μια λέξη σου ζήτησα! Για πες μου τώρα, είπες χιόνια, άλλη λέξη από Χι;
-Χιονάνθρωπος, χαρά, χαμόγελα, Χριστούγεννα, Χριστός! είπε με μια ανάσα ο Δεκέμβριος και θέλησε να συνεχίσει, αλλά ο πατέρας του τον σταμάτησε, γελώντας.
- Θα σε ρωτήσω κάτι πιο δύσκολο, γιατί πήρες μεγάλη φόρα. Πες μου μια ευχή μ΄αυτά τα δύο γράμματα.
-Καλά Χριστούγεννα! φώναξε ο Δεκέμβριος χαρούμενος. Σ΄ευχαριστώ πατέρα μου! Η προίκα μου είναι μεγάλη. Μεγάλες νύχτες να λάμπουν οι χιονονιφάδες πάνω στα έλατα και το άστρο της Βηθλεέμ στη Φάτνη! Κρύες νύχτες να μαζευτούν οι άνθρωποι στα γιορτινά τραπέζια, με καρύδια, κουραμπιέδες, γαλοπούλα κα φιλιά. Παγωνιά την τελευταία μου μέρα, να βάλει ο Αη Βασίλης την κόκκινη κάπα του και να μοιράσει δώρα και χαρά!'
(από το βιβλίο "Παραμύθια και Ιστορίες για όλο το Χρόνο" 2003, Μαλλιάρης Παιδεία)

Η ιστορία αυτή μου αρέσει ιδιαίτερα και κάθε χρονιά ανακαλύπτουμε λέξεις μαζί με τα παιδιά που αρχίζουν από Κ και Χ. Και στο τέλος ανακαλύπτουμε και την ευχή.

 

Και δυο φύλλα εργασίας πάνω στην ιστορία

 

1η Οκτώβρη σήμερα

και το θέμα που μας απασχόλησε είναι το τέλος του Σεπτέμβρη και ο ερχομός του Οκτώβρη. Διαβάσαμε τη "φαντασία του Οκτώβρη" και μέσα από ερωτήσεις που σκοπό είχαν να δώσουν κάποια ονόματα στον Οκτώβρη με βάση κάποια χαρακτηριστικά της εποχής, τα νήπια  έδωσαν τα ονόματα Βροχάρης και Σποριάς. Ζωγράφισαν ότι τους άρεσε από την ιστορία, θέλοντας να αντλήσουμε υλικό για το βαγόνι του μήνα. Δεν ήταν όμως δυνατό να μπουν όλες οι ζωγραφιές σε ένα μικρό βαγόνι και αποφασίσαμε να φτιάξουμε ένα βιβλίο - αφίσα. Τα παιδιά έβαλαν τις ζωγραφιές τους στη σειρά και τις ενώσαμε. Στη συνέχεια τους ζήτησα να μου πουν τι ήθελαν να πουν με τη ζωγραφιά τους, με αποτέλεσμα να βγει ένα ποίημα από τα παιδιά και το οποίο μου έδωσε την ιδέα να σας παρουσιάσω τον Οκτώβρη με τον παρακάτω τρόπο. Δυστυχώς δεν πρόλαβα να φωτογραφίσω τη δουλειά των παιδιών. Πάμε λοιπόν να γνωρίσουμε τον Οκτώβρη.

Ο Μάρτης

Καλό Μήνα!

Έφτασε και πάλι στα σχολειά ο Πεντάγνωμος ο Μάρτης

που δεν ξέρει τι καιρό να κάνει

πότε κρύο πότε ζέστη και τη μάνα του μπερδεύει.

Μέσα από το ποίημα της Ρίτα Μπούμη - Παππά με τίτλο: 

"Ο Μάρτης και η μάνα του"

τα νήπια θα γνωρίσουν το μήνα αυτό και τις εναλλαγές του καιρού, εμπλουτίζοντας το λεξιλόγιό τους και με νέα καιρικά φαινόμενα πατώντας εδώ!

Αφού το διαβάσετε μαζί με τα παιδιά σας μπορείτε να χωριστείτε σε ομάδες όσες είναι και οι στροφές του ποιήματος και να ζωγραφίσετε τις εικόνες που λείπουν ή να κόψετε τις αντίστοιχες εικόνες από τον πίνακα αναφοράς με τις λέξεις του Μάρτη και να το παρουσιάσουν στην τάξη οι ίδιοι οι μαθητές βάζοντας στη σειρά τις στροφές του ποιήματος.

Το φύλλο εργασίας μπορείτε να το κατεβάσετε από αυτόν τον σύνδεσμο

πατώντας εδώ!

Οι Λέξεις του Μάρτη από εδώ:

O Φλεβάρης

στο νηπιαγωγείο με αφήγηση και εικόνα

Ο μήνας με τα πολλά ονόματα και τις λίγες μέρες. Άλλοι τον λένε Φλεβάρη, άλλοι Κουτσοφλέβαρο, άλλοι Κλαδευτή, όπως και να 'χει το πέρασμά του θα μας φέρει την άνοιξη. Και αν και κάποιοι τον αποκαλούν δίσεκτο καθώς κάθε τέσσερα χρόνια έχει 29 ημέρες αντί για 28, όπως τον έχουμε συνηθίσει, μας φέρνει τους τρελούς ρυθμούς της Αποκριάς και της ξενοιασιάς. Οι μύθοι πολλοί....

Ένας από αυτούς λέει ότι κάποτε ένας γεροβοσκός πάλευε να σώσει το κοπάδι του από τις παγωνιές του Μάρτη. Σαν έφτασε ο μήνας στην τελευταία του μέρα, τα κατσικάκια του ήταν όλα ζωντανά και ο ίδιος ευχαριστημένος, έκανε ένα λάθος και μίλησε άσχημα για τον Μάρτη.

"Πρίτσι Μάρτη, Παλιομάρτη, Γδάρτη και Παλουκοκάφτη δε σε έχω πια ανάγκη"

Λέγεται τότε πώς ο Μάρτης θύμωσε πολύ. Μια και δυο πάει στον αδερφό του το Φλεβάρη κι αρχίζει να τον παρακαλεί.

 - "Δως μου αδερφέ μου 2 μέρες δανεικές να κάψω το γεροβοσκό που με έβρισε και του χρόνου στις ξαναδίνω".

 - "Μετά χαράς, αδερφέ μου", του απαντά και ο Φλεβάρης.

Ο Μάρτης αφού πήρε τις δυο παραπάνω μέρες από το Φλεβάρη έκανε τόσο άσχημο καιρό με χιόνια και δυνατό κρύο και παγωνιές, που όλα τα ζώα κινδύνεψαν να χαθούν. Ο γεροβοσκός είχε πάρει το μάθημά του ωστόσο ο Μάρτης σαν ήρθε η νέα χρονιά λησμόνησε να δώσει τις δυο παραπανίσιες μέρες πίσω. Από τότε λέγεται ότι ο Φλεβάρης κυκλοφορεί ανάμεσά μας σα κουτσός και οι άνθρωποι τον φωνάζουν ΚΟΥΤΣΟΦΛΕΒΑΡΟ.

Όμως ο Φλεβάρης είναι και ο μήνας των γεωργικών εργασιών, καθώς κάθε 1η Φεβρουαρίου στην εορτή του Αγίου Τρύφωνα, προστάτη και φύλακα των αμπελιών και των αγρών, κάνουν αγιασμό στα αμπέλια και στους αγρούς και ύστερα τα ραντίζουν για να τα προφυλάξουν από τις κάμπιες και τα ποντίκια για να μπορούν να πάρουν καλούς καρπούς. Γι' αυτό έδωσαν οι άνθρωποι στο Φλεβάρη και το όνομα ΚΛΑΔΕΥΤΗΣ.

Τη 2η μέρα του Φλεβάρη, όταν γιορτάζεται η Υπαπαντή του Χριστού αρχίζουν και τα μαντέματα του καιρού. Μια παροιμία λέει:   

        

Οι Παροιμίες του Μάη

σε φύλλα εργασίας

από την Κλειδαρά Μαρία - sciencekidsinkindergarden.blogspot.gr

Για να ασχοληθούμε τόσο σύντομα με τρεις παροιμίες χωριστήκαμε σε τρεις ομάδες. Κάθε ομάδα είχε τη δική της παροιμία να παρουσιάσει στους υπόλοιπους.

1η Παροιμία - 1η ομάδα

Να΄μουν το Μάη γάιδαρος,

το Αύγουστο κριάρι,

 όλους τους μήνες κόκορας, 

και γάτος το Γενάρη

(Ζήτησα από τα παιδιά να μουν πουν για ποια ζώα άκουσαν στην παροιμία του Μάη να γίνεται λόγος, και βρήκαμε τις αντίστοιχες εικόνες στην μηχανή αναζήτησης του google. Εκτυπώσαμε τις εικόνες και αντικαταστήσαμε τις λέξεις με αυτές. Στη συνέχεια έγραψα την παροιμία αφαιρώντας τις λέξεις και βάζοντας απέναντι τις εικόνες ανακατεμένες, ζητώντας από τα νήπια να τις βάλουν στη σωστή σειρά. Το παιχνίδι αυτό πήρε τη συγκεκριμένη μορφή φύλλου εργασίας.)

 Και με λέξεις η ίδια παροιμία για μεγαλύτερα νήπια 

2η Παροιμία - 2η ομάδα

Ζήσε Μάη μου να φας τριφύλλι

και τον Αύγουστο σταφύλι

 Κι εδώ τα νήπια εργάστηκαν κατά τον ίδιο τρόπο ψάχνοντας όμως για εικόνες σταφύλι - τριφύλλι.

Και με λέξεις η ίδια παροιμία για μεγαλύτερα νήπια

3η Παροιμία - 3η ομάδα

Καλός ο ήλιος του Μαγιού,

τ' Αυγούστου το φεγγάρι!

Οι εικόνες που αναζητούσαν εδώ ήταν ήλιος - φεγγάρι

Και με λέξεις η ίδια παροιμία για μεγαλύτερα νήπια

Φτιάξαμε κι έναν πίνακα αναφοράς με τις λέξεις και τις εικόνες από τις παροιμίες του Μάη.

Στο τέλος αφού η κάθε ομάδα παρουσίασε τη δική της παροιμία, τοποθετήσαμε τις καρτέλες με τις παροιμίες στο πάτωμα και από κάτω ανακατεμένες τις εικόνες. Διάβαζα την παροιμία και τα νήπια έβρισκαν και τοποθετούσαν την αντίστοιχη εικόνα κάτω από αυτήν.

Ήθη και έθιμα του

 "Τώρα Μαγιά, τώρα δροσιά, τώρα είναι καλοκαίρι!"

Έτσι τραγουδάει ο λαός μας για το Μάη. Μικροί και μεγάλοι την πρώτη του μέρα βγαίνουν στους αγρούς να χαρούν την ολοπράσινη φύση. Μαζεύουν λουλούδια, κάνουν στεφάνια και τα κρεμούν στην πόρτα του σπιτιού τους.

Παλιότερα την Πρωτομαγιά στην Εύβοια ντύνονταν "Μάηδες". Στόλιζαν πρόσωπο, κεφάλι και κορμί με μαγιάτικα λουλούδια και κλαδιά ελιάς, καρυδιάς και άλλων δέντρων και κρατώντας στα χέρια κουδούνια γυρνούσαν από σπίτι σε σπίτι. Η "Πιπεριά" έτσι λεγόταν ο μεταμφιεσμένος Μάης, που παρίστανε τη δύναμη της βλάστησης, χόρευε και οι υπόλοιποι συνοδοί τραγουδούσαν:

Πιπεριά, γλυκιά ροϊδιά

γρήγορα στον Αϊ Λια

κι Αϊ Λιας στον ουρανό

για να βρέξει ο Θιος νερό

για τα στάρια, τα κριθάρια

του φτωχού τα παρασπόρια.

Κάθε στάχυ και πινάκι

και χερόβολο δεμάτι.

 Την ώρα που περνούσε τον έραιναν με νερό, πιστεύοντας ότι έτσι  εξασφάλιζαν την τροφή που χρειαζόταν η γη της πατρίδας μας για τη βλάστηση των φυτών.

Στη Λήμνο πάλι επικρατούσε το κύλισμα στο χορτάρι γιατί θεωρούσαν ότι έτσι έπαιρναν τη δροσιά του Μάη, ενώ στα Μέγαρα Αττικής επικρατούσε το έθιμο οι μέλλουσες νύφες να πηγαίνουν στις πεθερές τους ένα μαγιάτικο στεφάνι.

Στην Κέρκυρα υποδέχονταν το μήνα με κάλαντα!

"Κι αν είναι με τον ορισμό, να πούμε και το Μάη!

Μπρε μπήκε ο Μάης, μπρε μπήκε ο Μάης, 

μπρε μπήκε ο Μάης ο μήνας,

ο μήνας με τα τριαντάφυλλα

κι ο Απρίλης με τα ρόδα.

Με όλα αυτά τα έθιμα οι άνθρωποι απέβλεπαν στην αναγέννηση της φύσης και στην ανάστασή της από τη χειμερία νάρκη.

 Οι εικόνες του Απρίλη

Ο Απρίλιος

Μικρογραφία από το χειρόγραφο Λειτουργικόν του αρχιεπισκόπυ Αλόνσο Καρίγιο της Ακούνια

1446 - 1482

Καθεδρικός του Τολέδο

Ισπανία

Ο Απρίλης

με βασιλική χλαμύδα και θαλλό στο δεξί του χέρι

Καλαντάρι Fulda

Εθνική Πινακοθήκη

Βερολίνο

Ο Απρίλιος θαλλοφόρος

Λεπτομέρεια από τοιχογραφία στο ναό του Αγίου Ισιδώρου της Λεόν

περίπου 1130

Ισπανία

Ο Απρίλιος και το ζωδιακό του σύμβολο, ο Ταύρος

Εικονόγραπτο ημερολόγιο Bedford Hours

Βρετανικό Μουσείο

περίπου 1425

Λονδίνο

Ο Απρίλης

σε ξυλογραφία

στο Καλαντάρι του 1947 με παροιμίες των μηνών

Ο Απρίλιος με αμνό

Ψηφιδωτό

Αρχές 6ου αιώνα

Θήβα

Ο Απρίλιος βοσκός δίπλα στον Μάρτιο πολεμιστή

Ψηφιδωτό

6ος αιώνας μ.Χ.

Άργος

Επεξεργασία των εικόνων

Τα παιδιά παρατηρούν τις εικόνες και περιγράφουν τι βλέπουν.

Κατηγοριοποιούν τις εικόνες με βάση την τεχνική που ακολούθησε ο καλλιτέχνης για να φτιάξει το κάθε έργο Τέχνης ξεχωριστά. Έγινε διαχωρισμός των εικόνων και ως προς το τι κρατούσε κάθε φορά ο μήνας αυτός, δίνοντας τους έτσι την ευκαιρία να παρατηρήσουν κάποια χαρακτηριστικά του.

 

Τα συγκεκριμένα έργα τέχνης προέρχονται από όλο τον κόσμο. Αποφασίσαμε να ψάξουμε τις περιοχές αυτές στο χάρτη με σκοπό να διαπιστώσουν τα παιδιά ότι όπως στη δική μας χώρα περιμένουμε τον ερχομό του Απρίλη, έτσι συμβαίνει και σε άλλες χώρες.

Τέλος τα παιδιά ρωτήθηκαν σε ποιο μήνα πίστευαν ότι αναφέρονται αυτά τα έργα Τέχνης. Κάποια παιδιά παρατήρησαν από νωρίς ότι σε ορισμένα έργα τέχνης έγραφε " Απρίλιος" και αυτό αποτέλεσε και τον πίνακα αναφοράς τους για να γράψουν το όνομα του σε χαρτί, όπως μπορούσαν.

Το Βιβλίο

δεν έχει στόμα, κι όμως μιλάει. Διηγείται ένα σωρό ιστορίες, και λέει και ποιήματα και τραγουδάει τραγούδια με τις νότες. Η μαμά διαβάζει και το βιβλίο μιλάει με το στόμα της. Όταν θα μάθω κι εγώ να διαβάζω, τότε το βιβλίο θα μιλάει με το δικό μου στόμα.

Α, όταν θα μάθω να διαβάζω, μήτε στιγμή δε θα αφήνω σε ησυχία το βιβλίο: θα το βάζω να μου διηγείται ιστορίες κι ιστορίες, ώσπου να κουραστώ. Κι ως την ώρα που θα κλείνουν τα μάτια μου απ' τη νύστα. Τότε θα βάζω το βιβλίο στο προσκέφαλο μου και μόλις ξυπνώ θα το βάζω να μου λέει μια μικρή ιστορία. Τώρα η μαμά με πηγαίνει στον Παιδικό Κήπο. Έχει κι εδώ βιβλία. Μας περιμένουν υπομονετικά. Η δασκάλα μας διαβάζει με δυνατή φωνή. Το βιβλίο είναι ευχαριστημένο που τ΄ακούμε με τόση προσοχή. Όταν μιλάει το βιβλίο, εμείς σωπαίνουμε. Δεν κάνουμε καθόλου θόρυβο για να μην το ενοχλήσουμε.

Ντόρα Γκάμπι

(μτφ. Γιάννης Ρίτσος)

 Με την ιστορία αυτή κάθε χρόνο από την αρχή ακόμη της σχολικής χρονιάς, ξεκινάμε το ταξίδι της περιπλάνησης με τους λιλιπούτειους συνοδοιπόρους μου στο μαγικό και ξεχωριστό κόσμο του βιβλίου, τονίζοντας το πόσο σημαντικό είναι αυτόν που μας προσφέρει τόσα αξίζει να τον προσέχουμε και να τον φροντίζουμε. Και κάθε χρόνο μαθαίνουμε το παρακάτω ποιηματάκι, το οποίο αποτελεί και τους κανόνες συμπεριφοράς μας απέναντι στο βιβλίο.

Πώς συμπεριφερόμαστε στο Βιβλίο;

Ο Συγγραφέας

• Τι επάγγελμα κάνετε;
• Συγγραφέας.

• Με αφορμή την παρακάτω εικόνα συζητάμε για τον συγγραφέα και τα βιβλία που γράφει.

Στη συνέχεια παρατηρούμε τα βιβλία της δανειστικής βιβλιοθήκης και ψάχνουμε να βρούμε το όνομα του συγγραφέα πάνω σε αυτά.

Η Δανειστική Βιβλιοθήκη

πόλος έλξης πολλών παιδιών.

Τα παιδιά από την αρχή της χρονιάς δανείζονται συστηματικά κάθε Παρασκευή βιβλία. Μου αρέσει να εξερευνώ τα ενδιαφέροντα και τις προτιμήσεις των παιδιών και λίγες μέρες πριν την Παγκόσμια Ημέρα του Βιβλίου, συνηθίζω να ενθαρρύνω τα νήπια να ξαναδούν τις καρτέλες δανεισμού και να καταγράψουν τον τίτλο του βιβλίου που δανείστηκαν καθ' όλη τη διάρκεια της χρονιάς. Στη συνέχεια συζητάμε ποιο βιβλίο μας έκανε μεγαλύτερη εντύπωση, ποιο δεν μας άρεσε, ποιο θα θέλαμε να ήταν διαφορετικό.